Qlobal ticarətdə proteksionist siyasətlər və gömrük tarifləri ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər davam edərkən, noyabr ayında ABŞ-da keçiriləcək ara seçkilərdən sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyasının ticarət siyasətlərində daha sərt addımlar ata biləcəyi və ticarət müharibələrinin güclənə biləcəyi təxmin edilir.
izmedia.az xəbər verir ki, aA müxbirinin Allianz Trade tərəfindən dərc edilən "İqtisadi Görünüş 2026-2028" adlı hesabatdan tərtib etdiyi məlumata görə, qlobal ticarət geosiyasi gərginliklər, enerji təchizatındakı fasilələr və proteksionist ticarət siyasətlərinin təsiri altında yenidən formalaşdırılır.
Hesabatda ABŞ-ın tətbiq etdiyi gömrük tarifləri və Çin şirkətlərinin Çindəki zəif daxili tələb səbəbiylə ixracatını Avropa və Qlobal Cənub ölkələrinə yönəltməsinin Çinin qlobal tədarük zəncirlərindəki çəkisini artırdığı və “Çin şoku 2.0” olaraq xarakterizə edilən bu prosesin Avropa iqtisadiyyatlarına təzyiq göstərdiyi bildirilib.
Hesabatda Avropanın ABŞ-ın gömrük tarifləri səbəbiylə Çin idxalının artması və ixrac imkanlarının azalmasının yaratdığı rəqabət təzyiqi ilə üzləşdiyi ifadə edilərək, ABŞ tarifləri ilə bağlı ixrac itkilərinin 2025-ci ildə 74 milyard dollar olduğu, 2026-cı ildə isə 42 milyard dollar olacağı gözlənilir.
Hesabatda ABŞ-dakı ara seçkilərdən sonra ticarət müharibələrinin şiddətlənəcəyinə diqqət çəkilərək, mənfi ssenarilərdə orta tarif dərəcəsinin yüzdə 21,3-ə qədər yüksələ biləcəyi təxmin edilir.
Bu çərçivədə hesabatda əsas risklər Çinin artıq istehsal etdiyi məhsullara yeni tariflərin tətbiqi, Çin mənşəli məhsulların üçüncü ölkələr vasitəsilə daşınması ilə bağlı yeni araşdırmaların açılması və Kanada ilə ticarət gərginliyinin davam etməsi kimi qeyd edilib.
Süni intellektə tələbatın qlobal ticarət artımına 4,8 bal töhfə verəcəyi gözlənilir
Hesabatda qlobal mal ticarətinin 2025-ci ildə həcm baxımından yüzdə 4,7 artdığı və bu nisbətin 2026-cı ildə 4 faizə, 2027 və 2028-ci illərdə isə 2,9 faizə enəcəyi gözlənilir.
Hesabatda, süni intellekt texnologiyalarına artan tələbatın bu il qlobal mal ticarətindəki artıma 4,8 bal töhfə verəcəyinə diqqət çəkilərək, Avropanın müdafiə xərclərinin 0,2 bal, əvvəlki dövrə görə daşınan ticarət həcmindəki artımın isə 1,4 bal töhfə verəcəyi təxmin edilir.
Digər tərəfdən hesabatda Hörmüz boğazının bağlanmasının qlobal ticarət artımından 2,1 bal, davam edən ticarət müharibələrinin isə 0,4 bal alacağı vurğulanıb.
Hesabatda süni intellektə əsaslanan tələbin verdiyi güclü dəstəyin qlobal iqtisadiyyatdakı fikir ayrılığını ört-basdır etdiyinə diqqət çəkilərək, dünya ticarətində fərqli sürətlə irəliləyən iki ayrı baxışın ortaya çıxdığı vurğulanıb.
Tariflərin gələn il qlobal ticarət artımından 0,3 faiz bəndi azalacağı gözlənilir
Hesabatda, süni intellektlə bağlı tələbatın 2027 və 2028-ci illərdə qlobal ticarət artımının ən böyük dəstəkçisi olmağa davam edəcəyi, lakin onun töhfəsinin 1 nöqtəyə qədər azalacağı təxmin edildiyi ifadə edildi.
Hesabatda ABŞ-ın tətbiq etdiyi tariflərin mövcud tədarük zəncirlərinə mənfi təsir göstərməyə davam etdiyi üçün 2027-ci ildə qlobal ticarət artımından 0,3 bal uzaqlaşacağı və son 12 ayda imzalanan azad ticarət müqavilələrinin 2027-ci ildən etibarən ixraca ölçülə bilən töhfə verməyə başlayacağı və bu razılaşmaların qlobal ticarət artımını təxminən illik bal dəstəkləməsinin gözləndiyi ifadə edildi.
Hesabatda bu razılaşmalardan Avropa Birliyi, Hindistan, Mercosur ölkələri, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Avstraliyanın faydalanacağı gözlənilir.
Asiya ölkələri qlobal təchizat zəncirindəki dəyişiklikdən faydalanır
Hesabatda qeyd olunub ki, qlobal təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi və süni intellekt texnologiyalarına tələbat xüsusilə Asiya-Sakit okean iqtisadiyyatlarının ixrac göstəricilərini dəstəkləyir.
Süni intellekt tədarük zəncirindəki ölkələrin qlobal ticarətdə önə çıxdığı ifadə edilən hesabatda, süni intellekt texnologiyalarında istifadə edilən yarımkeçiricilərə və digər girdilərə olan tələbat səbəbiylə Cənubi Koreyanın ixracının hər il yüzdə 10,5, Tayvanın ixracının isə yüzdə 30 artdığı ifadə edilir.
Hesabatda Meksika, Vyetnam və Malayziyanın qlobal təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsindən faydalandığı, ABŞ və Hollandiyanın isə inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar arasında seçildiyi vurğulanıb.
Gələn il Çin iqtisadiyyatının 4,5 faiz artacağı gözlənilir
Hesabatda, Asiya-Sakit Okean iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 4,4 faiz artacağı və bu artımın təxminən yüzdə 25-inin süni intellekt sərmayələri hesabına olacağı təxmin edilirdi.
Hesabatda Tayvan, Cənubi Koreya, Malayziya, Tayland və Sinqapurda iqtisadi artımın təxminən yüzdə 60-ının süni intellektlə əlaqəli fəaliyyətlərlə bağlı olduğu vurğulanıb və Çin iqtisadiyyatının 2026-cı ildə yüzdə 4,7, 2027-ci ildə yüzdə 4,5 və güclü ixracat performansı ilə 422 faiz artım gözlənildiyi ifadə edilib.
“Daxili tələbatın zəifləməsi və artıq istehsal Çin şirkətlərini xarici bazarlarda daha aqressiv edir”.
Marmara Universiteti Beynəlxalq Siyasi İqtisadiyyat Bölməsinin müəllimi Prof.Dr.Arzu Al AA müxbirinə verdiyi qiymətləndirmədə ABŞ-dakı ara seçkilərdən sonra ticarət müharibələrinin sərtləşməsinin təəccüblü olmayacağını ifadə edərək, "Çünki Çinin qlobal iqtisadiyyatdakı çəkisi artıq təkcə Vaşinqtonun məsələsi deyil. Bir çox ölkələr üçün istehsal gücü, enerji təhlükəsizliyi və infrastrukturdan asılı olan əlaqələr kritik hala gəldi. Buna görə də ABŞ-ın tarifləri, texnologiya məhdudiyyətlərini, sanksiyaları və vergi alətlərini birlikdə istifadə etməsi təsadüfi deyil”.dedi.
Çinin hələ də qlobal istehsal sisteminin əsas mərkəzlərindən biri olduğunu qeyd edən Al, "Elektronikadan batareyalara, günəş panellərindən nadir elementlərə qədər bir çox sahədə Çin tutumu olmadan dünya iqtisadiyyatının eyni sürətlə işləməsi çətindir. Daxili tələbatın zəifləməsi və həddindən artıq istehsal Çin şirkətlərini xarici bazarlarda daha aqressiv edir. Bu vəziyyət qiymət rəqabətini artırsa da, sənaye siyasətini də sərtləşdirir".dedi.
“Ticarət artıq malların satışı deyil, o, resurslara, pula, texnologiyaya və marşrutlara nəzarətə çevrilir”.
Prof.Dr.Arzu Al Avropa üçün problemin təkcə ucuz məhsulların ölkəyə girişi olmadığını vurğulayaraq, Çinin miqyaslı üstünlüyü, dövlət dəstəyi, texnologiya sərmayələri və tədarük zəncirlərindəki dərinliyin Avropa sənayesinin fəaliyyət sahəsini daraltdığını bildirdi.
Mal ticarətindəki yüksək kəsirin bu təzyiqin ədədi göstəricilərindən biri olduğunu ifadə edən Al, "Avropa indi təkcə bazarını qorumaq üçün deyil, həm də istehsal gücünü saxlamağa çalışır" dedi.qiymətləndirməsini etdi.
Bəzi nadir torpaq elementlərinin emalında, günəş paneli tədarük zəncirinin müəyyən mərhələlərində və akkumulyator komponentlərində Çinin payının yüzdə 80-90, bəzi sahələrdə isə yüzdə 90-dan çox artdığına diqqət çəkən Al və dedi:
"Mübarizə də bu sahələrə keçir. Əlavə gömrük rüsumları, mənşə araşdırmaları, ixrac nəzarəti, texnologiya embarqoları, dövlət satınalmalarında yerli istehsal tələbi, valyuta məzənnəsinin dəyişməsi, dollara çıxışı məhdudlaşdıran sanksiyalar və enerji təchizatına təsir edən İran-Venesuela addımları eyni faylın hissələridir. Qrenlandiya marağı da Arktika təhlükəsizliyi, kritik mineralların satışı və yeni tranzit xəttinin satışının yaxşı nəticəsi olmadığı üçün də bu çərçivəyə uyğun gəlir. resurs, pul, texnologiya və marşruta nəzarət edir və qiymət hər kəs üçün artır."
