Çin Alimlər Akademiyasının Şençjen Qabaqcıl Texnologiyalar İnstitutunun tədqiqatçıları canlı göbələklərdən rəng dəyişdirə bilən, ultrabənövşəyi (UB) şüalanmadan qoruyan və zədələndikdə öz-özünü bərpa edən tamamilə yeni material əldə ediblər. Kəşf barədə məqalə “Science Advances” jurnalında dərc olunub.
Material Cordyceps militaris göbələyinin miselyumundan (kök bənzəri sapşəkilli lifləri) hazırlanıb. Əvvəlki oxşar tədqiqatlardan fərqli olaraq, alimlər emal prosesində hüceyrələri canlı saxlamağı bacarıblar. Bu da parçaya ənənəvi tekstil materiallarında görünməyən unikal canlılıq xüsusiyyətləri qazandırıb.
Yeniliyin əsas xüsusiyyətləri:
-
Elastiklik və canlılıq: Tədqiqatçılar göbələyi xüsusi qida mühitində böyüdüb, kiçik dənəciklər halına gətirdikdən sonra qurudub qliserinlə emal ediblər. Bu emal hüceyrələrin canlılığını qoruyaraq materialı həm yumşaq, həm də elastik edib.
-
Bərpa olunma (öz-özünə sağalma): Material cırıldıqda və ya zədələndikdə üzərinə bir az su və təzə göbələk qranulları əlavə etmək kifayətdir. Canlı hüceyrələr yenidən böyüyərək çatlamış və zədələnmiş sahəni tamamilə bağlayır.
-
UB-dən qorunma və rəng dəyişmə: Genetik modifikasiya olunmuş maya göbələkləri vasitəsilə parçaya müxtəlif rəngli naxışlar vurmaq mümkündür. Həmçinin, melaninlə zəngin başqa bir göbələk növü əlavə edildikdə material zərərli ultrabənövşəyi şüaları bloklayır.
-
Üçölçülü naxışlar: Parçanın müəyyən hissələrinə qidalı maddələr verildikdə səthdə 3D relyefli naxışlar və dekorativ elementlər bitirilməsi mümkündür.
-
Ekoloji təmizlik: Tam bioloji parçalanan bu material torpaqda istifadədən cəmi 41 gün sonra tamamilə yoxa çıxır.
Tədqiqatçılar texnologiyanın hələ təcrübə mərhələsində olduğunu bildirirlər. Materialın gündəlik geyim, yuyulma və uzunmüddətli istifadəyə davamlılığı sınaqdan keçirilməlidir. İlkin mərhələdə bu parçadan qısamüddətli istifadə üçün ekoloji geyimlər, birdəfəlik qablaşdırmalar və müvəqqəti konstruksiyaların hazırlanmasında istifadə edilməsi planlaşdırılır.
İzmedia.az
