Məsələ ilə tanış olan beş mənbənin bildirdiyinə görə, İraq və Pakistan İranla Fars körfəzi regionundan neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) nəqli ilə bağlı müqavilələr imzalayıb. Bu addım Tehranın strateji Hörmüz boğazı üzərindən enerji axınlarına nəzarət imkanlarını daha da gücləndirdiyini göstərir.
Məlumata əsasən, ABŞ–İsrail arasında İrana qarşı münaqişə nəticəsində dünyanın xam neft və LNG tədarükünün təxminən 20 faizini təmin edən regiondan enerji ixracı ciddi şəkildə iflic olub. Son həftələrdə ABŞ-ın İran limanlarını blokladığı bildirilir. Oksford Enerji Tədqiqatları İnstitutundan Klaudio Ştoyer qeyd edib ki, İran əvvəlcə Hörmüz boğazını tam bağlamağa çalışsa da, indi taktikasını dəyişib.
Onun sözlərinə görə, “İran Hörmüzü bloklamaqdan onun üzərində nəzarəti ələ almağa keçib. İndi bu, neytral tranzit marşrutu deyil, nəzarət edilən dəhlizdir”.
Bağdad–Tehran razılaşması
Gəlirlərinin 95 faizi neftdən asılı olan İraq boğazın bağlanmasından ən çox zərər görən ölkələrdən biri kimi göstərilir. Əvvəllər açıqlanmayan razılaşmaya əsasən, Bağdad hər biri təxminən 2 milyon barel neft daşıyan iki çox iri yük tankerinin (VLCC) təhlükəsiz keçidini təmin edib. Tankerlərin ötən bazar günü boğazdan uğurla keçdiyi bildirilir.
İraq Neft Nazirliyinin sözçüsü “Reuters”ə açıqlamasında hökumətin gələcək səfərlər üçün İranın razılığını almağa çalışdığını deyib. O bildirib ki, “İraq İranın yaxın müttəfiqidir və İraq iqtisadiyyatına dəyən hər hansı zərbə Tehranın ölkəmizdəki iqtisadi maraqlarına da zərər verə bilər”.
Pakistan və Qətər qazı
Eyni şəkildə, İslamabad Qətərə məxsus mayeləşdirilmiş təbii qaz daşıyan iki tankerin keçidinə icazə verilməsi üçün Tehranla razılığa gəlib. Münaqişə dövründə vasitəçi rolunu oynayan Pakistanın yay mövsümündə elektrik istehsalı üçün yanacağa ciddi ehtiyacı olduğu qeyd olunur.
Mənbələrin məlumatına görə, sövdələşmələrin bir neçə mühüm detayı var: İraq və Pakistan tərəfindən İrana və ya İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) birbaşa ödəniş həyata keçirilmir. Qətər əməliyyatlarda birbaşa iştirak etməsə də, ABŞ tərəfini Pakistanın planlaşdırılan qaz tədarükü barədə əvvəlcədən məlumatlandırıb.
Analitiklərin hesablamalarına görə, müharibədən əvvəlki gəmilərin yalnız təxminən 5 faizi hazırda Hörmüz boğazından keçir (ayda 150-yə yaxın gəmi). Bu isə Brent markalı neftin qiymətinin fevralın sonundan bəri 50 faizdən çox artmasına səbəb olub.
İranın yeni şərtləri
Məlumata görə, Tehran müharibədən sonra da boğaz üzərində nəzarəti saxlamağı, təzminatların ödənilməsini, sanksiyaların ləğvini və dondurulmuş aktivlərin azad edilməsini tələb etməyi planlaşdırır. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə bu şərtləri “rəddedilən” adlandırıb.
Hazırda İran tərəfinin nəzarəti daha da rəsmiləşdirdiyi bildirilir. Bağdaddan hər bir gəmi üçün təyinat, sahiblik və yük məlumatlarının təqdim olunması tələb edilir. Pakistan rəsmisinin sözlərinə görə isə proses qeyri-sabitdir: “SEPAH bəzən qaydaları prosesin ortasında dəyişir, amma biz fəaliyyətimizi davam etdiririk”.
İzmedia.az
