Franz Halder (30 iyun 1884 – 2 aprel 1972) 1938-ci ildən 1942-ci ilin sentyabrına qədər Nasist Almaniyasında Ordunun Ali Komandanlığının (OKH) Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışmış alman generalı olub. O, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı, xüsusilə 1941-ci ildə Sovet İttifaqına hücum edən Barbarossa Əməliyyatının planlaşdırılması və icrasında əsas rol oynayıb.
Hitlerin bəzi siyasətlərinə şəxsi etirazlarına baxmayaraq, Halder müharibənin ilk illərində Almaniyanın hərbi uğurları dövründə yüksək vəzifədə qalmağa davam edib. Müharibədən sonra isə o, Alman ordusunun müharibə cinayətlərində məsuliyyət daşımadığı barədə mifin formalaşmasına mühüm təsir göstərib.
Halder Almaniyanın Vürzburq şəhərində, hərbçi ailəsində anadan olub. Atası Maksimilian Halder zabit idi. O, 1902-ci ildə 3-cü Bavariya Kral Artilleriya Alayına qoşulub və 1914-cü ildə Bavariya Hərbi Akademiyasını bitirib. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı müxtəlif qərargah vəzifələrində xidmət edib və Birinci Dərəcəli Dəmir Xaç ordeni ilə təltif olunub.
Müharibələrarası dövrdə Halder Reyxsverdə yüksəlib, 1934-cü ildə general-mayor rütbəsinə yüksəlib və Münhendə 7-ci Piyada Diviziyasına rəhbərlik edib. 1936-cı ildə general-leytenant rütbəsi alaraq Berlində Ordu Qərargahına təyin olunub. 1938-ci ildə Lüdviq Bekin istefasından sonra Baş Qərargah rəisi vəzifəsini tutub. O, Hitlerə qarşı çevriliş planlarında iştirak etsə də, Münhen Sazişindən sonra bu planlardan geri çəkilib.
Baş Qərargah rəisi kimi Halder 1939-cu ildə Polşaya hücumun planlaşdırılmasında, daha sonra isə Fransa və Niderlanda qarşı əməliyyatlarda iştirak edib. 1940-cı ildə Barbarossa planının hazırlanmasına başlayıb. Onun hazırladığı “Komissar Ordeni” və “Barbarossa Fərmanı” sovet mülki əhalisinə qarşı ağır cinayətlərə yol açıb.
1942-ci ildə Hitlerlə strategiya üzrə fikir ayrılıqları artıb və həmin ilin sentyabrında vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb. 1944-cü ildə Hitlerə qarşı sui-qəsd cəhdindən sonra həbs edilərək Flossenbürq və Daxau həbs düşərgələrində saxlanılıb. 1945-ci ildə ABŞ qüvvələri tərəfindən azad olunub.
Müharibədən sonra 1946–1961-ci illərdə ABŞ Ordusunun Tarix Bölməsində məsləhətçi kimi çalışıb və minlərlə sənədin hazırlanmasına nəzarət edib. Bu prosesdə Vermaxtın fəaliyyətini daha müsbət göstərən materialların hazırlanması da tənqid olunub. 1961-ci ildə ABŞ Dövlət Qulluğu Medalı ilə təltif olunub.
Franz Halder 1972-ci ildə Qərbi Almaniyanın Aşxau im Çiemqau şəhərində vəfat edib. O, Hitlerə qarşı çıxması ilə yanaşı, müharibə cinayətlərində rolu və müharibədən sonrakı tarixin formalaşdırılmasındakı iştirakı səbəbindən tarixçilər arasında mübahisəli fiqur olaraq qalır.
İzmedia.az
