Assuriya İmperiyasının tarixi yenidən araşdırılmağa ehtiyac duya bilər. Alimlər adları qəsdən Assuriya Kralları Siyahısından çıxarılan üç Assuriya padşahının dəlillərini aşkar ediblər. Bu sənəd təxminən bir əsrdir ki, qədim Assuriya hökmdarlarının xronologiyası üçün əsas mənbə hesab olunurdu.
“Journal of Cuneiform Studies” jurnalında dərc olunmuş bir araşdırma göstərir ki, Assuriya padşahlarının siyahısı qərəzsiz bir qeyd deyil, arzuolunmaz və ya qısa müddətli hakimiyyətdə olan monarxların çıxarıldığı siyasi sənəd ola bilər.
“İtirilmiş” padşahlardan birincisi, təxminən eramızdan əvvəl 763-762-ci illərdə hökmranlıq etmiş əvvəllər naməlum Tiqlat-Pileser olduğu ortaya çıxdı. O, rəsmi padşah III Aşurdanın əmisi idi və qədim zamanlarda mühüm əlamət hesab edilən günəş tutulmasından sonra qardaşı oğlunu devirməyə cəhd etdi. Onun varlığı Britaniya Muzeyində saxlanılan kral fərmanının mətnini ehtiva edən gil lövhə ilə təsdiqlənir.
İkinci naməlum hökmdar, tədqiqatçıların fikrincə, eramızdan əvvəl 745-ci ildə məşhur III Tiqlat-Pileserin taxta çıxmasından bir müddət əvvəl hökmranlıq etmiş Şalmaneserdir. Bu versiyanı XIX əsrdə İraqda tapılmış və üzərində kralın adı sonradan başqa bir Tiqlat-Pileserin adı ilə əvəz edilmiş bir stela dəstəkləyir.
Üçüncü unudulmuş padşah, ehtimal ki, eramızdan əvvəl 913-cü ildən 912-ci ilə qədər hökmranlıq etmiş Aşur-uballit idi.
Onun mövcudluğu mixi yazı lövhəsində bu adın sirli şəkildə xatırlanmasını izah etməyə kömək edir və həmçinin qədim Aşşur şəhərində tapılmış pis zədələnmiş kral heykəlinin mənşəyinə işıq sala bilər.
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, Assuriya Kralları Siyahısı təkcə tarixi deyil, həm də ideoloji funksiya yerinə yetirmiş, yalnız sonrakı nəsillərin qanuni hesab etdiyi hökmdarlar üçün hakimiyyət hüququnu təmin etmişdir.
Buna görə də, bəzi padşahlar – xüsusən də rəsmi sülalənin rəqibləri olan və ya qısa müddət hakimiyyətdə olanlar – tarixdən qəsdən silinə bilər.
İzmedia.az
