Yılmaz Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Plan və Büdcə Komissiyasında 2027-ci il Mərkəzi Hökumət Büdcə Qanunu Təklifi və 2025-ci il Mərkəzi Hökumətin Yekun Hesabı Qanunu Təklifi ilə bağlı millət vəkillərinin sual və tənqidlərini cavablandırıb.
izmedia.az xəbər verir ki, 2027-ci il Mərkəzi Hökumət Büdcə Qanunu Təklifini və 2025-ci il Mərkəzi Hökumətin Yekun Hesabı Qanunu Təklifini Plan və Büdcə Komissiyasında təqdim etdiklərini xatırladan Yılmaz, bu gün gün ərzində 2027-ci il Mərkəzi Hökumət Büdcə Qanunu Təklifi və 2025-ci il Mərkəzi Hökumətin Yekun Hesabı Təklifi ilə bağlı komissiya üzvlərinin qiymətləndirmələrini diqqətlə dinlədiyini söylədi.
Tezliklə Cümhuriyyətin 103-cü ildönümünün qeyd olunacağını xatırladan Yılmaz Qurtuluş Döyüşünün qəhrəmanlarını, başda Qazi Mustafa Kamal Atatürk və silahdaşlarını minnətdarlıqla yad edib.
Artıq ikinci əsrinə qədəm qoyan yetkin Cümhuriyyətin Türkiyə Əsri vizyonu ilə daha böyük hədəflərə doğru addımlayacağını dilə gətirən Yılmaz, bütün şəhidləri rəhmətlə, qaziləri isə rəhmətlə yad etdi.
Dünyanın vəziyyətinin o qədər də yaxşı olmadığı mövzusunda hamının həmfikir olduğunu bildirən Yılmaz, geosiyasi gərginliyin artdığı, risklərin və qeyri-müəyyənliklərin artdığı, dünyada qurumların, qaydaların və hüquqi bazanın zəiflədiyi bir dövrdən keçdiyimizə diqqət çəkib.
“Türkiyə Cümhuriyyəti olaraq həm güclü, həm də haqlı olaraq qalmaq üçün mübarizə aparırıq”.
Mövcud dövrü "güclü, qüdrətli, kimi zərərli zehniyyətin gücləndiyi bir dövr" olaraq ifadə edən Yılmaz, "Bu dövrdə Türkiyə Cümhuriyyəti olaraq həm güclü, həm də haqlı qalmaq üçün mübarizə aparırıq. Bu rəqabət mühitində güclü olacağıq, heç kimin mərhəmətinə arxalanmayacağıq və təbii ki, haqq mövqeyimizi qorumaq üçün çalışacağıq" dedi.dedi.
Dünyada böyük bir texnoloji çevrilmə olduğunu və süni intellektin bu çevrilmənin simvoluna çevrildiyini bildirən Yılmaz, bunları söylədi:
"Bu, üfüqi texnologiyadır. Bütün sahələri kəsən və dəyişdirən bir texnologiyadır. Əgər bu tendensiyanı yaxşı oxuya bilməsək, ölkə olaraq beynəlxalq yarışda bizi əlverişsiz vəziyyətə salacaq. Bu kontekstdə uzun illər inkişafla məşğul olan bir dostunuz kimi bunu demək istərdim və düşünürəm ki, biz bunu ölkə olaraq birlikdə müzakirə etməliyik. Bu məsələdə dövlətin və ictimaiyyətin rolunu bizə lazımdır. Artıq neoliberal siyasətlərlə və ya risksiz bir dünyada yalnız azad bazar modeli ilə baxmayın, dövlətin və ictimaiyyətin çox daha aktiv rol oynaması lazım olan bir dövrə giririk, amma bunu etməliyik." Biz bunu yaxşı təsvir etməliyik”.
Sərbəst bazar və rəqabətin vacib olduğunu vurğulayan Yılmaz, "Amma biz indi dünyada dövlətlərin və dövlət orqanlarının proteksionist siyasətlə və çox mikro müdaxilələrlə iqtisadi proseslərə müdaxilə etdiyi bir dövrdə olduğumuzu görürük. Biz dövlət və ictimaiyyət olaraq bu yeni dövrdə rolumuzu yenidən və güclü şəkildə müəyyənləşdirməliyik. Risklərin artdığı bir dövrdə özəl sektorun daha da gücləndirilməsinə ehtiyac duyacağımız, lakin o, qaçılmaz olaraq, bu sahədə daha da güclənməli olacağıq. dayanıqlılığımız, ictimaiyyət proseslərə çox daha təsirli şəkildə cəlb edilməli və özəl sektor-ictimai əməkdaşlıq modeli çox daha geniş çərçivədə müəyyən edilməlidir."Lazımdır” dedi.
Türkiyə iqtisadiyyatının möhkəm və sağlam yoluna davam etdiyini bildirən Yılmaz, "Təbii ki, bütün iqtisadiyyatlarda olduğu kimi bizim də problemlərimiz var. Müzakirə edilməli olan məsələlər var, amma uğuru və ya uğursuzluğu necə ölçəcəksiniz? Dünya ilə müqayisədə. İqtisadiyyatımızın təməllərinə baxdıqda, təməllərimiz möhkəmdir. Böyüməmiz və məşğulluğumuz davam edir. Dünyada orta illik artım son 35-ci əsrdə 35-ci rüb idi. Başqa sözlə, biz sabit artım kursu göstərmişik, dünya üzrə orta artımdan xeyli yüksəkdir”.dedi.
Yılmaz pandemiya və onun nəticələrini əhatə edən 2020-2025-ci illərdə dünya iqtisadiyyatının orta illik artım sürətinin 3 faizə endiyini ifadə edərək sözlərinə davam edib:
"Türkiyənin orta artım tempi yüzdə 5,2-dir. Yəni, son 6 ildəki ortalama artımımız hələ də dünya artımının çox üstündədir. Ona görə də Türkiyə böyüməyə davam edir və dünya səviyyəsindən yüksək bir artım göstəricisi nümayiş etdirir. Bu, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da yüksəldir. 2002-ci ildə mal ixracımız 36 milyard dollar idi. Xidmət ixracımız 14 milyard dollar civarında idi. İxracatımızın cəmi iqtisadi həcmi isə 50 milyard dollar civarında idi. Bugünkü nöqtəmizdə 238 milyard dollar civarında idi, "Son məlumatları ifadə edirəm. Təkcə mal və xidmət ixracımız 284 milyard dollar civarındadır. Ona görə də biz indi 410 milyard dollara yaxın mal və xidmət ixracına malik ölkəyik”.
Müharibənin təsirlərinə, neft, enerji və əmtəə qiymətlərindəki artımlara baxmayaraq cari əməliyyatlar açığının milli gəlirə nisbətinin bu il yüzdə 2,6 olmasını gözlədiklərini ifadə edən Yılmaz, müharibənin müvəqqəti təsirləri aradan qalxdığından bu nisbətin gələn ildən etibarən yenidən 2 faizdən aşağı düşəcəyini bildirib.
Yılmaz, 3-3,5 faiz aralığında olan büdcə kəsirinin milli gəlirə nisbətinin məqbul səviyyədə olduğunu, inkişaf etmiş ölkələrdə yüzdə 90, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə 70 faizdən yuxarı olan dövlət borcunun milli gəlirə nisbətinin Türkiyədə yüzdə 22 ətrafında olduğunu bildirib.
Texnoloji transformasiya və artan rəqabət mühitində Türkiyənin ən böyük üstünlüklərindən birinin dövlət borcu nisbətinin aşağı olması olduğunu vurğulayan Yılmaz, "Ehtiyatlarımız bizi xarici şoklara qarşı dəstəkləyir. 170 milyard dollara yaxın ehtiyatımız var. Bank sistemimiz kapital adekvatlıq əmsalları ilə yüksək və sağlam bir quruluşa malikdir. Ona görə də inkişafımızın möhkəm olduğunu və xüsusilə vurğulamaq istərdim" dedi.dedi.
Milli və yerli istehsalımızı artırmaq, bazarlarımızı şaxələndirmək iqtisadi dayanıqlıq baxımından çox vacibdir”.
Büdcəni niyə "davamlılıq, rifah və transformasiya büdcəsi" adlandırdıqlarını izah edən Yılmaz, "Dayanıqlılığı çox fərqli şəkildə şərh edən dostlarımız oldu. Mən bunu siyasi polemik olaraq görürəm və şərh vermək istəmirəm, amma bayaq qeyd etdiyim dünya bu anlayışı bizim üçün vacib edir. Biz indi bir mühitdən danışırıq ki, biz kritik bir mühitə nəzarət etmək yolu ilə kritik mühitə təsir imkanından danışırıq. kritik texnologiyaların daha çox siyasi yönümlü olduğu bir şəraitdə həm milli, həm də yerli istehsalımızı artırmalıyıq, həm də təchizat resurslarımızı artırmalıyıq”.İqtisadi dayanıqlıq baxımından bazarlarımızı şaxələndirmək və diversifikasiya etmək bizim üçün çox vacibdir”. dedi.
Bu gün dünyada "ən aşağı qiymət"in tək kriteriya olmadığını ifadə edən Yılmaz, möhkəm və uzunmüddətli tədarükün təmin edilməsinin ən az qiymət qədər əhəmiyyətli olduğunu vurğuladı.
“2027-ci il büdcəmizdə təqaüdçülərimizə xüsusi önəm verdik”
Büdcə ilə bağlı son hədəflərinin cəmiyyətin və insanların rifahı olduğunu bildirən Yılmaz:
"2027-ci il büdcəmizdə təqaüdçülərimizə xüsusi önəm verdik, büdcəmizi pensiyaçılara inflyasiya ilə gələcək artımdan daha yüksək imkanlar təmin edərək hazırladıq. Bu çərçivəyə diqqət yetirsəniz, kəsirimiz artdı. Yəni bu ilin sonu etibarilə gələn il 3,1 faiz olacağını gözləyirdik, bütün imkanlarımızı yüzdə 35-ə çatdıracağımızı nəzərdə tutmuşduq. Bu çərçivədə, bu sahədə əlimizdən gələni etməyə çalışacağıq ki, bu, minimum təqaüdçülərlə bağlı bir araşdırmadır, daha ümumi mənada, biz bütün kurumlarımızla birlikdə inflyasiya ilə bağlı texniki işimizi davam etdiririk, bu sahədə daha yaxşı bir şəraitdə çalışacağıq. Təqaüdçülərimiz var, amma alternativlər var, bəzi texniki işlər tamamlandığında, bu məsələnin ilk olaraq Plan və Büdcədə həll edilməsi lazım olacaq, "Büdcə araşdırmaları tamamlandıqdan sonra, bu işləri Qrupumuz və Alyansımız çərçivəsində Məclisimizin ixtiyarına verəcəyik."
Sosial təminat sisteminin sıradan bir sistem olmadığına diqqət çəkən Yılmaz, "Bütün cəmiyyəti və bütün millətimizi maraqlandıran bir sistemdir. Çox vasvası bir araşdırmadan sonra bu işlər ətraflı şəkildə Məclisimizin gündəminə gətiriləcək" dedi.dedi.
“Sosial dövlət anlayışı gücləndikcə sosial xərclərimiz də artıb”
Bəzi millət vəkillərinin sosial xərclərin artımını yoxsulluğun artması ilə əlaqələndirdiklərini xatırladan Yılmaz, "Əksinə, yoxsulluq göstəriciləri azalıb gəlir bölgüsü yaxşılaşarkən, Türkiyə sosial xərclərini artırdı və sosial dövlət kimi keyfiyyətini gücləndirdi. Valiliklərin vaxtaşırı yardımları ilə bir çox sahələrdə insanlara dəstəyimizi artırdıq. Əlillərə təklif edirik ki, sosial evlər də daxil olmaqla bir çox sosial xərclərimiz buna görə yoxsulluq artdığı üçün deyil, sosial dövlət anlayışı gücləndi. Sosial xərclərimiz artıb”, – deyə şərh edib.
25 illik AK Partiya iqtidarı dövründə dünyada sosial dövlətin zəiflədiyini deyən Yılmaz, Türkiyədə bunun gücləndiyini ifadə edərək, "Bəsdirmi? Daha çox iş görülməlidirmi? Təbii ki, edilməlidir, amma 25 ilin xülasəsinə baxsanız, Türkiyədə sosial dövlətin nisbətən gücləndiyi bir dövrdə sosial dövlətin zəiflədiyi, neolibal dünyanın daha da gücləndiyi sosial seqmentin gücləndiyi bir dönəmdə daha da gücləndi. artırılıb”.dedi.
“Bunlar bizim regional inkişafımızı gücləndirəcək siyasətlərdir”.
Yaşıl və rəqəmsal transformasiyanın transformasiya konsepsiyasının mərkəzində olduğunu deyən Yılmaz, sənaye, kənd təsərrüfatı, xidmətlər, iqtisadiyyat və məhsuldar sahələrin yaşıl və rəqəmsal transformasiyaya uyğunlaşmalı olduğunu söylədi.
Yılmaz, əlaqənin də çox əhəmiyyətli bir anlayış olduğunu ifadə edərək dedi:
"Biz bunu sadəcə bir yol kimi düşünməməliyik. Enerjidən rəqəmsal əlaqələrə, informasiya əlaqələrindən ticarət əlaqələrinə qədər yeni dəhlizlər formalaşır və burada Türkiyə çox əlverişli mövqedədir. Söhbət İnkişaf Yolu ilə İraqdan keçən bir əlaqədən gedir. Söhbət Zəngəzur və Orta Dəhlizdən gedir. Söhbət Cənub-Şərqdən Hicaz dəmir yolu, Səudiyyə Ərəbistanı marşrutu, Cocadanr və Suriyaya gedən xəttdən gedir. Ərəbistan Bütün bunlar əslində regional inkişafımızı da gücləndirəcək siyasətlərdir, çünki Zəngəzur dəhlizinin inkişafı Şərqi Qara dənizin və Şərqi Anadolunun inkişafı və Türkiyənin ümumi zənginləşməsi deməkdir.
İnkişaf Yolu eyni yoldur, Hicaz dəmir yolu eyni yoldur, Qara dənizdə yaradacağımız yeni xətlər də eyni şəkildədir.Ona görə də biz bunları həm milli, həm də regional inkişaf perspektivimizin elementləri kimi görürük.GAP, DAP, KOP, DOKAP-a sərmayə qoyduq.Biz sərmayə qoymağa davam edəcəyik.Biz regional inkişafla bağlı təşviqlərdən tutmuş infrastruktur investisiyalarına, məşğulluğun dəstəklənməsinə, təhsil, səhiyyə və insan resurslarına investisiyalarımıza qədər çoxölçülü siyasət aparmışıq.Bundan sonra baxacağıq.Xüsusilə sülh və etimadın gücləndiyi bir mühitdə özəl sektordan investisiyaların daha da artacağına inanırıq.“Biz dövlət investisiyalarında əlimizdən gələni etdik və əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etdik”.
Özəl sektor investisiyalarının bir bölgənin real məşğulluğunu və ixracını artıracağını ifadə edən Yılmaz, "Özəl sektor sərmayələri də sülh və təhlükəsizlik mühitinə çox həssasdır. İnvestisiya mühiti dediyimiz bir anlayış var. Ona görə də inanıram ki, bu sülh və təhlükəsizlik mühiti Şərq və Cənub-Şərqi bölgəmiz üçün yeni bir inkişaf perspektivi yaradacaq. yollar və yeni sülh mühiti, ölkəmizin ümumi inkişafına böyük dəstək verəcək”.qiymətləndirməsini etdi.
2021-2026-cı illərdə büdcədən enerjiyə verilən subsidiyanın 3,9 trilyon lirə olduğunu, bunun 74,9 milyard dollara bərabər olduğunu bildirən Yılmaz, "Büdcədən bu töhfəni verməsəydik, vətəndaşlarımız bu qədər pulu özləri ödəməli olacaqdılar. Türkiyə Cümhuriyyəti bunu son 5-56 milyard dollara çatdırıb. 2007-ci ilin büdcəsində subsidiyalar. dedi.
Dolayı vergilərin ümumi vergilər içərisində payının 2024-cü ildə yüzdə 65,8, 2025-ci ildə isə 62,4 faiz olduğunu və 2026-cı ildə yüzdə 59,4-ə enməsinin gözlənildiyini ifadə edən Yılmaz, "Aşağıya doğru bir tendensiya var. Ümid edirəm ki, bunu gələcəkdə daha da yaxşı səviyyələrə çatdıracağıq. Amma onu da deyim ki, biz birbaşa vergilərə və birbaşa vergilərə nisbətdə bütün vergilərə xidmət göstəririk. istehlaka əsaslanan vergilər." “Onu da bildirmək istəyirəm ki, biz topladığımız vergiləri cəmiyyətin böyük təbəqələrinin istehlakını nəzərə alaraq müəyyənləşdiririk və dəbdəbəli məhsullara daha çox vergi tətbiq edirik”.dedi.
“Cümə günü əhəmiyyətli məbləğin ödəniləcəyini deyə bilərəm”
Fond araşdırmalarından danışan Yılmaz xatırladıb ki, aidiyyatı şirkətlər defolt vəziyyətinə düşdükdən sonra prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sədrliyi ilə qısa zamanda qərarlar qəbul edilib və Dövlət Təftiş Şurasının təyin edilib.
Yılmaz, məhkəmə mexanizmlərinin çox təsirli və güclü şəkildə işə düşdüyünü və Fond Koordinasiya Şurasının bu prosesdə qurumlar arasında ümumi koordinasiyanı təmin etdiyini bildirib.
Hər qurumun öz sahəsində səlahiyyətli olduğunu, məhkəmə və müstəqil orqanların iştirak etdiyi bir prosesin davam etdiyini vurğulayan Yılmaz sözlərini belə davam etdirdi:
"Növbədənkənar ləğvetmə haqqında qanun qəbul edilib. Adi ləğvetmə ilə bağlı bildiyiniz kimi, 3 şirkətin ləğvi başa çatıb. Biri yekunlaşmaq üzrədir. A1 Kapital, Bulls, Pardus və Hedef adlı şirkətlərin və onların tabeliyində olan 93 fondun ödənişləri həyata keçirilib. Oktyabrın 23-nə kimi 68 milyard türk lirəsi və ümumilikdə 37 min türk lirəsi ödənilib. 899 hesabları da bu qanunun qəbulu ilə əlaqədardır, bildiyiniz kimi, bankın tasfiyesi üçün Atlas'ın adi tasfiyesi davam edir.
Çərşənbə və cümə axşamı Respublika Günü və bayram günləri ilə əlaqədar bir az problem var.Deyə bilərəm ki, cümə günündən etibarən ödənişlər başlayacaq.Fövqəladə ləğvetmə çərçivəsində cümə günü İş Bankı və Ziraat Bankı vasitəsilə 1 milyon lirəyə qədər ödənişlər başlayacaq.Ödənişlər ən aşağı məbləğdən başlayaraq daha yüksək məbləğlərə qədər həyata keçiriləcək.Bu ödənişlər üç mənbədən ödəniləcək: fondlarda qalan qalıqlar, könüllü gəlirlər və tez nağd pula çevrilə bilən mənbələr.Bu resurslarla həyata keçiriləcək ödənişlərin noyabrın ortalarına doğru 1-2 həftə ərzində tamamlanacağını gözləyirik.Müvafiq qurumların ödənişləri daha sürətli həyata keçirməsi üçün hər cür səy göstəririk.Cümə günü ciddi məbləğin ödəniləcəyini deyə bilərəm.Adi ləğvetmə prosesində ödənişlər əsasən başa çatıb.Fövqəladə ləğvetmə çərçivəsində qalan xalis investisiya məbləği 125 milyard lirə kimi görünür.Bu çərçivədə 1 milyon lirəyə qədər ödənişlərin bu qaynaqlarla asanlıqla qarşılanacağı gözlənilir."
Bu xərclərin üç mənbədən maliyyələşdiriləcəyini bildirən Yılmaz, "Birincisi, bu fondlarda qalan məbləğlər, onların öz aktivləri, pul vəsaitləri və ya nitelikli payları var, başqa dəyərləri var. İkincisi, bu ödənişlərdən hədsiz gəlir əldə edənlərdən və ya haqsız qazanc əldə edənlərdən geri alınan və alınan resurslar var" dedi.dedi.
Üçüncü mənbə olaraq, məhkəmə prosesində olan şəxslərin barəsində qərar çıxarılan əmlak və daşınmaz əmlakları olduğunu bildirən Yılmaz, "Bunlar da TMSF-yə ötürülür. Sizin təsdiq etdiyiniz və Parlamentimizin də təsdiqlədiyi qanunla TMSF-yə onları daha tez likvid aktivə çevirmək səlahiyyəti vermişik. Bu çərçivədə TMSF-yə öz paylarını və vəsaitlərini buradan edəcəyik. investorlar”.məlumatlarını paylaşıb.
Vitse-prezident Yılmaz, qanuni sərmayəçilərin və manipulyatorların bir-birindən fərqləndirilməsi lazım olduğunu vurğulayaraq, "Onları ayırd etməsək, həm qanuni investora, həm də bu ölkənin inkişaf prosesinə zərər vermiş olarıq" dedi.dedi.
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Plan və Büdcə Komissiyasında müzakirələrdən sonra 2027-ci il Mərkəzi Hökumət Büdcə Qanunu Təklifi və 2025-ci il Mərkəzi Hökumətin Yekun Hesabı Qanunu Təklifinin maddələrinə keçmək səsə qoyularaq qəbul edilib.Sonra büdcənin birinci və ikinci maddələri və yekun qanun layihəsinin təklifləri oxunmuşdur.
