Arxeoloqlar İrlandiyanın ən böyük tarixdən əvvəlki abidələrindən birinin Qərbi Avropada ilk genişmiqyaslı mütəşəkkil yaşayış məntəqələrindən biri olduğu qənaətinə gəliblər. “Antiquity” jurnalında dərc olunmuş yeni tədqiqatlar göstərir ki, eramızdan əvvəl təxminən 1200-cü ildə indiki Şimali İrlandiya ərazisində yerləşən Hogi Fort qalası yaşayış məhəllələrini, sənətkarlıq istehsalını və mərasim strukturlarını birləşdirən nəhəng, diqqətlə planlaşdırılmış kompleksin mərkəzi olub.
İş Qlazqo Universiteti və Belfast Kraliçası Universitetinin alimləri tərəfindən məsafədən zondlama, geofiziki tədqiqatlar, arxeoloji qazıntılar və arxiv materiallarının yenidən təhlili üsullarından istifadə edilərək həyata keçirilib.
Navan kompleksi indiyə qədər əsasən qədim Dəmir dövrünə aid Ulster krallığının paytaxtı kimi tanınırdı, lakin yeni dəlillər göstərir ki, hələ Son Tunc dövründə burada inkişaf etmiş sosial təşkilata malik çiçəklənən bir mərkəz mövcud idi.
Tədqiqatçılar 200-dən çox taxta yaşayış tikilisinin izlərini aşkar ediblər ki, bu da həmin dövrün tipik istehkam yaşayış məntəqəsinin ölçüsünü xeyli üstələyir. Yaşayış evlərindən əlavə, müəlliflərin fikrincə, ictimai və ya inzibati binalar kimi xidmət edən diametri 30 metrə qədər nəhəng dairəvi binalar da tapılıb. Bütün bunlar bizə Hogi qalasını Avropanın erkən proto-şəhər mərkəzlərindən biri hesab etməyə imkan verir.
Arxeoloji dəlillər göstərir ki, burada tunc və qızıl əşyaların ixtisaslaşdırılmış istehsalı, genişmiqyaslı ziyafətlər və qiymətli malların mübadiləsi inkişaf etmişdir. Tapıntılar arasında İberiya yarımadasından və Mərkəzi Avropadan gələn əşyalar da var ki, bu da uzun məsafəli ticarət əlaqələrinin mövcudluğunu göstərir.
Müqəddəs Qala daha böyük bir kompleksin bir hissəsi idi. Buraya süni şəkildə yaradılmış “Kral tövlələri” mərasim hovuzu da daxil idi və arxeoloqlar burada silah tökmə qəlibləri, heyvan qalıqları və insan sümükləri tapıblar. Qalaya taxta hasarla əhatə olunmuş və ehtimal ki, mərasim yürüşlərinin keçdiyi geniş mərasim yolu ilə birləşdirilirdi.
Tədqiqat müəllifləri əvvəlcə təxminən 155 futbol meydançası ölçüsündə, 109 hektar ərazini əhatə edən xarici hasar kimi şərh etdikləri Kreverovdakı torpaq müdafiə divarları kompleksi də eyni dərəcədə təsir edici idi. Bu, abidəni İrlandiya və Böyük Britaniyada ən böyük məlum arxeoloji tikililərdən birinə çevirir.
Tədqiqatın rəhbəri Ceyms O’Driskolun sözlərinə görə, bu kəşf İrlandiyada Son Tunc dövrünə dair anlayışı kökündən dəyişdirir. Alimlər hesab edirlər ki, onlar ayrı-ayrı abidələrə deyil, yaşayış, sənaye və kult zonalarının aydın şəkildə bölündüyü vahid monumental mənzərəyə baxırlar. Bu təşkilatlanma səviyyəsi artıq üç min il əvvəl Avropanın digər bölgələri ilə sıx bağlı olan mürəkkəb bir cəmiyyətin mövcudluğunu göstərir.
İzmedia.az
