Yaxın Şərq və Cənubi Asiyada regional təhlükəsizlik arxitekturası iki əsas güc oxunun formalaşması ilə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bir tərəfdən BƏƏ və İsrail arasında hərbi-kəşfiyyat yönümlü tərəfdaşlıq dərinləşir, digər tərəfdən isə Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanı bir araya gətirən “Məkkə Sazişi” regional balanslara təsir göstərməyə iddia edir.
“Middle East Eye” (MEE) nəşrinin təhlilinə əsasən, hər iki blok Yaxın Şərqdəki güclər nisbətini fərqli strategiyalarla formalaşdırır.
BƏƏ–İsrail Oxu: Yüksək Operativlik və Texnoloji Əməkdaşlıq
BƏƏ diplomatı Lana Nusseibehin Avropada keçirdiyi məsləhətləşmələr Əbu-Dabi ilə Təl-Əviv arasındakı strateji tərəfdaşlığın sərhədsiz xarakterini bir daha nümayiş etdirib. 2020-ci ildə İbrahim Sazişləri ilə rəsmiləşən bu əlaqələr xüsusilə hərbi və kəşfiyyat sahələrində aktiv fəaliyyəti ilə seçilir.
-
Hərbi Müdafiə Dəstəyi: BƏƏ ərazisi dron və raket hücumlarına məruz qaldıqdan sonra İsrail bu ölkədə “Dəmir Günbəz” raketdən müdafiə batareyalarını yerləşdirib.
-
Sənaye və Texnologiya Fondu: İki dövlət birgə müdafiə təchizatı fondu yaradaraq texnoloji inteqrasiyanı gücləndirib.
-
Siyasi Risk: Bütün operativ imkanlarına baxmayaraq, tərəfdaşlıq regional ictimaiyyət tərəfindən həssaslıqla qarşılanır. Netanyahunun Əbu-Dabiyə mümkün səfəri ilə bağlı xəbərlərin dərhal təkzib edilməsi bu ehtiyatlı diplomatik mövqeyi göstərir.
Məkkə Sazişi: Strateji Dərinlik və Kollektiv Müdafiə
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında imzalanan Məkkə Sazişi üç tərəfli hərbi-siyasi çətir yaratmağı hədəfləyir. Müqavilənin NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinə bənzər qarşılıqlı müdafiə öhdəliklərinə söykəndiyi bildirilir.
-
Geniş İctimai Dəstək: İttifaqın imzalanması açıq şəkildə elan edilib və İslam dünyasında geniş rezonans doğurub. Ekspertlərin fikrincə, bu blok gələcəkdə yeni üzvlərin qoşulması ilə genişlənə bilər.
-
Müdafiə Sənayesi İnteqrasiyası: Türkiyə və Pakistan korvet tikintisi, tank əleyhinə raketlər və 5-ci nəsil “KAAN” qırıcı təyyarəsi layihələrində birgə çalışır. Səudiyyə Ərəbistanı isə bu tərəfdaşlıq vasitəsilə yerli müdafiə sənayesini inkişaf etdirməyi planlaşdırır.
-
İcra Çətinlikləri: Blokun kağız üzərindəki çəkindirici gücünə baxmayaraq, real böhranlar zamanı tərəflərin bir-birini nə dərəcədə hərbi cəhətdən dəstəkləyəcəyi sual doğurur. Husilərin Səudiyyə Ərəbistanındakı neft emalı zavoduna hücumu zamanı müttəfiqlərin birbaşa hərbi müdaxilə etməməsi bu inteqrasiya çətinliklərinə misal göstərilir.
İki Blokun Müqayisəli Təhlili
Meyarlar
BƏƏ – İsrail Tərəfdaşlığı
Məkkə Paktı (Səudiyyə – Türkiyə – Pakistan)
Əsas Yönümü
Operativ, texnoloji və kəşfiyyat əməkdaşlığı
Strateji, siyasi dərinlik və kollektiv müdafiə
Ictimai Mövqe
Diplomatik ehtiyatlılıq, qapalı danışıqlar
Açıq bəyanatlar və regional genişlənmə potensialı
Texnoloji Baza
ABŞ və İsrail istehsalı HHM və kəşfiyyat sistemləri
Türkiyə və Pakistanın birgə hərbi-sənaye layihələri
Əsas Zəiflik
Region ölkələri arasında siyasi təcrid riski
Vahid hərbi komandanlığın və operativ inteqrasiyanın olmaması
Analitiklərin qənaətinə görə, İsrail–BƏƏ oxu cari əməliyyat imkanları baxımından daha çevik nəticələr versə də, Məkkə Sazişi uzunmüddətli perspektivdə regionda daha geniş strateji çəkindiricilik formalaşdırmaq potansialına malikdir.
İzmedia.az
