Adelaida Universitetinin geokimyaçısı Dr. Eric Vandenburg-un rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu Qərbi Avstraliyadakı Pilbara Kratonunda qədim süxurları təhlil etdi. Alimlər suyun Yer səthinin dərinliklərinə nüfuz etdiyini və sonradan maqmanın əmələ gəlməsinə töhfə verdiyini və sonradan bu gün Sakit Okean Atəş Halqasında tapılan vulkanlara bənzər vulkanları əmələ gətirdiyini sübut edən dəlillər aşkar etdilər.
“Nature Communications” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın nəticələri göstərir ki, Yer kürəsinin əmələ gəlməsi zamanı şərait çox fərqli olsa da, bu gün planetimizi formalaşdıran su dövranı prosesləri artıq Yer kürəsində baş verirdi.
“Scientific Russia” jurnalının məlumatına görə, kəşf edilmiş süxurlar 3 milyard il əvvəl, Yer kürəsinin çox fərqli olduğu dövrdə əmələ gəlib. Bu gün su daim plitə tektonikası adlanan bir prosesdə dövran edir. Okeanlardan gələn su subduksiya zonalarında mantiyaya daxil olur, burada bir tektonik plitə digərinin altına qərq olur və qitələri əmələ gətirən vulkanları alovlandırır.
Fizika, Kimya və Yer Elmləri Məktəbindən Dr. Vandenburg, tədqiqatın Yer kürəsinin uzaq keçmişinə bir pəncərə açdığını söylədi.
Vandenburq izah etdi ki, “İlk Yer kürəsi tektonik lövhələrin bu şəkildə davranması üçün çox isti idi, ona görə də indiyə qədər səth sularının üç milyard ildən çox əvvəl bu səyahəti necə və necə edə biləcəyi bəlli deyildi. Böyük miqdarda suyun artıq Yerin dərinliklərinə nüfuz etdiyinə və vulkanik süxurların əmələ gəlməsinə təsir etdiyinə dair dəlillər tapdığımıza təəccübləndik”.
Yeni bir araşdırma göstərir ki, müasir plitə tektonikası hələ mövcud olmasa da, su mantiyaya fərqli bir proses vasitəsilə daxil ola bilərdi. Tədqiqatçılar “göz yaşı damlası subduksiyası” adlandırdıqları bir mexanizm təklif edirlər. Bu mexanizmə görə, Yer kürəsinin soyuq xarici qabığının sıx, su ilə zəngin bölgələri vaxtaşırı olaraq daha isti mantiyaya çökərək batır və suyu özləri ilə daşıyırdı.
Bu material batdıqca, tərkibindəki su Yer mantiyasına daxil olaraq vulkan püskürmələrinə səbəb olan maqma əmələ gətirdi və daha sonra bu gün öyrənilə bilən qayalara çevrildi.
Doktor Vandenburq deyir ki, “Yer kürəsi indiki kimi tam olaraq fəaliyyət göstərmirdi, amma görünür ki, bəzi əsas proseslər artıq baş vermişdi”.
Bu kəşf geologiyanın ən vacib suallarından birinə cavab verməyə kömək edir: Yer səthi ilə onun daxili təbəqəsi arasında maddə mübadiləsi nə vaxt başlayıb? Suyun yeraltı dərinliklərə nə vaxt nüfuz etməyə başladığını anlamaq vacibdir, çünki bu proses vulkan püskürmələrindən tutmuş qitələrin böyüməsinə qədər hər şeyə təsir göstərir.
Əldə edilən məlumatlar Yer kürəsinin qitələrinin necə əmələ gəldiyini və planetin bu gün bildiyimiz dünyaya necə təkamül etdiyini anlamağa imkan verir. Belə qədim süxurlar olduqca nadir olduğundan, onların da qeyri-adi dərəcədə yaxşı qorunub saxlanıldığı Pilbara, erkən Yer kürəsinin öyrənilə biləcəyi azsaylı yerlərdən biridir.
Geoloqlar süxurlarda qorunub saxlanılan kimyəvi izləri təhlil edərək 3,1 milyard il əvvəl baş vermiş hadisələri yenidən qura bildilər.
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, Yer kürəsinin daxili və səthi əvvəllər düşünüləndən daha əvvəl bir-biri ilə əlaqəli ola bilər. Bu, gənc planetin olduqca dinamik olduğunu və artıq ən vacib komponentlərindən birini – suyu təkrar emal etdiyini göstərir.
İzmedia.az
