Cənubi Braziliya və Uruqvayın Atlantik sahilləri boyunca 1000 kilometrdən çox məsafədə uzanan 100-dən çox dayaz göl iqlim dəyişikliyinin və insan fəaliyyətinin şirin su ekosistemlərinə təsirini öyrənmək üçün dünyanın ən vacib təbii laboratoriyalarından birinə çevrilmək potensialına malikdir.
Bu qənaətə həmin göl sisteminin ilk hərtərəfli tədqiqatını “One Ecosystem” jurnalında dərc edən beynəlxalq alimlər qrupu gəlib. Müəlliflər bildirirlər ki, bu subtropik su hövzələri böyük sahələrinə və ekoloji müxtəlifliklərinə baxmayaraq, indiyədək kifayət qədər öyrənilməyib.
Tədqiqatın əsas məqamları:
-
Mövcud nəzəriyyələrin sınağı: Şirin su gölləri haqqında elmi biliklərin böyük hissəsi Şimal yarımkürəsindən əldə olunub. Cənubi Amerika gölləri isə subtropik şəraitdə ekoloji nəzəriyyələri sınaqdan keçirməyə və iqlim dəyişikliyinin təsirlərini daha yaxşı anlamağa imkan verir.
-
Üzləşdiyi mürəkkəb təhdidlər: Göl sistemi hazırda El-Ninyo iqlim dəyişkənliyi, sürətli urbanizasiya, kənd təsərrüfatı və çirkab suları ilə çirklənmə, evtrofikasiya, mikroplastiklər, əczaçılıq tullantıları, eləcə də tez-tez baş verən şiddətli yağış və daşqınlar kimi ciddi ekoloji problemlərlə üz-üzədir.
-
Erkən xəbərdarlıq sistemi: Alimlər bu göllərin ekoloji böhranlar üçün erkən xəbərdarlıq mexanizmi rolunu oynaya biləcəyini düşünürlər. Tədqiqatlarda mikrob icmalarının analizi, ekoloji DNT (eDNT), məsafədən zondlama və su kimyasının monitorinqindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Bu metodlar deqradasiyanı geri dönməz mərhələyə çatmadan təsbit etməyə imkan verəcək.
Tədqiqat müəllifləri göllərin uzunmüddətli monitorinqi üçün beynəlxalq şəbəkənin yaradılmasını təklif edirlər. Onların fikrincə, əldə olunacaq nəticələr yalnız Cənubi Amerikada deyil, qlobal miqyasda biomüxtəlifliyin qorunması, su ehtiyatlarının idarə olunması və ekosistemlərin iqlimə uyğunlaşdırılması üçün mühüm model olacaq.
İzmedia.az
