ABŞ, İsrail və İran arasında davam edən münaqişə nəticəsində Hörmüz boğazının bağlanması qlobal neft tədarükünü yarıya endirib və aviaşirkətlər ciddi problemlə üzləşib. Yanacaq qiymətlərinin kəskin artması bilet qiymətlərini yüksəldərək, tələbə mənfi təsir göstərir.
Məlumata görə, fevral ayında reaktiv yanacağın qiyməti bir barel üçün təxminən 96 dollar olubsa, martın 20-də bu göstərici 197 dollara yüksəlib. Bu artım hətta 2022-ci ildə Ukraynada müharibənin başladığı dövrdə müşahidə olunan səviyyələri də keçib.
Artan xərclər birbaşa aviaşirkətlərə təsir edir. 27 fevralda təxminən 17 min dollara başa gələn Boeing 737-800 təyyarəsinin yanacaq doldurulması bir həftə sonra 27 min dollardan çoxa yüksəlib.
“Business Insider”in məlumatına görə, müharibənin başlanmasından bəri ən böyük 20 aviaşirkət ümumilikdə təxminən 53 milyard dollar bazar dəyəri itirib. Münaqişədən əvvəl isə sənaye bu il üçün 41 milyard dollar rekord mənfəət proqnozlaşdırırdı. “United Airlines” şirkətinin baş direktoru Scott Kirby ilkin mərhələdə planlaşdırılan uçuşların təxminən 5 faizinin ləğv olunduğunu açıqlayıb və yanacaq qiymətlərinin son həftələrdə ikiqat artdığını bildirib.
Airline Management Group-un prezidenti Rigas Doganis vəziyyəti “mükəmməl fırtına” adlandıraraq aviaşirkətlərin həm artan xərclər, həm də zəifləyən tələbat arasında qaldığını qeyd edib.
Deutsche Bank analitikləri isə daha kəskin xəbərdarlıq edərək bildiriblər ki, təcili tədbirlər görülməzsə, bir çox aviaşirkət minlərlə təyyarəni yerə endirmək məcburiyyətində qala bilər və zəif şirkətlər fəaliyyətini dayandıra bilər.
Yanacaq çatışmazlığı problemi də artıq qlobal miqyasda hiss olunur. TotalEnergies şirkətinin baş direktoru Patrick Pouyanne bildirib ki, böhran Asiyadan Avropaya yayılmağa başlayıb və vəziyyətin davam etmə müddəti çox ağır nəticələrə səbəb ola bilər.
Aviaşirkətlər üçün əlavə narahatlıq isə biletlərin bahalaşmasıdır. OAG analitik şirkətinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk iki ayında qlobal aviabiletlər əvvəlki illə müqayisədə 24 faiz artıb. Mütəxəssislər yaxın dövrdə qiymətlərin daha 10–20 faiz arta biləcəyini proqnozlaşdırır.
ABŞ prezidenti Donald Tramp da vəziyyətə toxunaraq bildirib ki, bəzi ölkələr Hörmüz boğazı səbəbindən yanacaq əldə etməkdə çətinlik çəkir və bu ölkələr öz enerji təminatını təmin etməlidir.
Avropa ölkələri isə müxtəlif tədbirlər görməyə çalışır. Bir sıra dövlətlər yanacaq vergilərini azaldır, bəzi hallarda isə qiymətləri sabit saxlamaq üçün subsidiyalar tətbiq olunur. Avropa Komissiyası enerji böhranına qarşı ümumi tədbirləri nəzərdən keçirir.
Enerji komissarı Dan Yorgensen isə istehlakın azaldılması üçün səyahətlərin məhdudlaşdırılması ideyasını gündəmə gətirib.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, aviasiya sektoru keçmişdə 1970-ci illərin neft böhranı, 11 sentyabr hadisələri və pandemiya kimi çətinliklərdən çıxmağı bacarıb, lakin bu böhran miqyas və mürəkkəblik baxımından fərqlənir.
İzmedia.az
