Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) dərc etdiyi analitik hesabata görə, sülhməramlı əməliyyatlarda iştirak edən şəxsi heyətin sayı 2025-ci ilin sonunda son 25 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb.
SIPRI-nin izahına görə, “31 dekabr 2025-ci il tarixinə olan məlumata əsasən, sülhməramlı əməliyyatlarda 78 633 beynəlxalq sülhməramlı iştirak edib ki, bu da 2016-cı illə müqayisədə 49% azalma deməkdir və ən azı 2000-ci ildən bəri ən aşağı göstəricidir”. Hesabatda qeyd olunur ki, on il ərzində ümumi say azalsa da, 2025-ci ildə əvvəlki illə müqayisədə ən kəskin azalma — 17% müşahidə olunub.
Ekspertlərin fikrincə, “geosiyasi gərginliklər, siyasi təzyiqlər və maliyyə böhranları çoxtərəfli sülhməramlı əməliyyatların davamlılığını təhdid edir”.
2025-ci ildə 34 ölkə və ərazidə 58 çoxtərəfli sülhməramlı əməliyyat həyata keçirilib ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə üç missiya azdır. Saharaaltı Afrika və Avropanın hər birində 18, Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda (MENA) 14, Amerikada 5, Asiya və Okeaniyada isə 3 missiya qeydə alınıb. Şəxsi heyətin təxminən dörddə üçü (73%) beş əsas missiyada xidmət edib ki, bunlardan dördü Saharaaltı Afrikadadır.
SIPRI BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarının maliyyələşdirilməsində böhran olduğunu qeyd edir. Bildirilir ki, “əsas donorlar öhdəliklərini vaxtında və ya tam şəkildə yerinə yetirə bilməyiblər”. Hesabata görə, BMT-nin sülhməramlı əməliyyatları 2025-ci ilin iyulunda 2 milyard dollar kəsirlə üzləşib ki, bu da 2024–2025-ci illər üzrə 5,6 milyard dollarlıq ümumi büdcənin 35%-dən çoxunu təşkil edib. Nəticədə bəzi missiyalarda şəxsi heyətin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azaldılıb.
SIPRI-nin baş tədqiqatçısı Klaudiya Pfayfer Kruz bildirib ki, “BMT-nin rəhbərliyi ilə münaqişələrin idarə olunması arxa plana keçdikcə, alternativ modellərin doldura bilmədiyi artan boşluq yaranır. Çoxtərəfli münaqişələrin həllinin iflası qaçılmaz deyil. Aydındır ki, prinsipcə BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarına geniş dəstək var. Lakin dövlətlər ritorikadan kənara çıxmalı, proqnozlaşdırıla bilən maliyyələşməni təmin etməli və effektiv çoxtərəfli cavab üçün kifayət qədər siyasi məkan yaratmalıdırlar.”
İzmedia.az
