ABŞ ilə müharibənin başlamasından yarım il keçməsinə baxmayaraq, İran tətbiq edilən sərt dəniz blokadası nəticəsində bir barel belə yeni neft ixrac edə bilməyəcəyi kritik vəziyyətlə üz-üzə qalıb. “The Wall Street Journal” (WSJ) qəzetinin “Kpler” gəmi izləmə xidmətinin məlumatlarına istinadən verdiyi xəbərə görə, iyulun ortalarında ABŞ-ın dəniz blokadası bərpa olunduqdan bəri Fars körfəzini tərk edərək beynəlxalq bazara çıxan tək bir İran tankeri də qeydə alınmayıb.
Mövcud mənzərə İran iqtisadiyyatını jurnalların və analitiklərin qiymətləndirmələrinə görə son onilliklərin ən ağır sınağı ilə üz-üzə qoyub:
-
Ehtiyatların sürətlə tüfənməsi: İran hazırda blokada zonasından kənarda (əsasən Asiya sularında) olan tankerlərdəki neft ehtiyatlarını satmaqla gəlir əldə etməyə çalışır. Lakin bu ehtiyatların həcmi iyul ortalarındakı 90 milyon bareldən 29 milyon barelə qədər azalıb. Gündəlik təxminən 1 milyon barel satış tempi ilə bu ehtiyatların ən gec oktyabrın ortalarında tamamilə bitəcəyi, neft gəlirlərinin isə dekabrın ortalarınadək sıfıra enəcəyi gözlənilir.
-
Makroiqtisadi fəsadlar və ÜDM-in çökməsi: Büdcə gəlirlərinin üçdə birini neft dollarından təmin edən Tehran valyuta qıtlığı ilə sarsılıb. Ölkədə inflyasiya 68,9%-ə çataraq rekord vurur, milli valyuta olan rial sürətlə dəyərdən düşür. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) proqnozlarına görə, İranın ÜDM-i bu il 5,4% azalacaq ki, bu da 1980-ci illərdəki İran-İraq müharibəsindən bəri ən mənfi göstəricidir.
-
İkinci dərəcəli sanksiyalar və “kölgə kanalları”nın kəsilməsi: “Reuters” agentliyinə danışan yüksək vəzifəli İran mənbələri bildirirlər ki, sanksiyalardan yayınmağın ənənəvi üsulları — qaçaqmalçılıq, örtük şirkətlər və “kölgə donanması” vasitəsilə ticarət ifrat baha başa gəldiyi üçün artıq rentabelliyini itirib. BƏƏ-nin avqust ayında İranla maliyyə-iqtisadi əməliyyatları dayandırmasından sonra bu istiqamətdə ticarət kanalları da demək olar ki, tamamilə bağlanıb.
Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, Vaşinqtonun hərbi əməliyyatlarla yanaşı iqtisadi blokadanı sərtləşdirməsi Tehranı danışıqlar masasında güzəştə vadar etmək əvəzinə, regionda aqressiyanın daha da artmasına yol aça bilər. Nümunə kimi, husilərin çərşənbə axşamı Səudiyyə Ərəbistanının “Saudi Aramco” obyektlərinə və hərbi bazalarına raket və dronlarla genişmiqyaslı hücum etdiklərini bəyan etmələri göstərilir.
İzmedia.az
